واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
1048
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
كه بخشى از گناه وقايع سال 1251 ميلادى / 649 هجرى به او نسبت - داده مىشده . جنگ ميان آلغو و بركه واقعا وقوع يافته بوده است . پس از عقب نشينى اريغ بوكا ، آلغو با ارغنه خاتون [ اورقنه ] ازدواج كرد و ادارهء امور و حكومت سمرقند و بخارا را به مسعود بيك سپرد . در آن زمان كشور تقريبا ويرانيهاى هجوم مغول را مرمت كرده بود . بنا به گفتهء جوينى « 1 » در حدود سال 658 هجرى ( 1260 ميلادى ) بعضى جاها به وضع پيشين بازگشته بودند و ديگر نقاط هم بدان نزديك شده . ولى بر خلاف در خراسان و ايران چنين نبود و در آنجا كار به هجوم و حمله محدود نگشت بلكه هر شهر و هرروستا چندين بار مورد غارت و تاراج قرار گرفته بود . از دوران آلغو بارى ديگر دورهء تسلسل مصائب و بلاياى كشور آغاز گشت « 2 » . مسعود بيك به فرمان آلغو ماليات سنگينى بر ساكنان وضع كرد و وجوه مأخوذه را براى آلغو فرستاد تا در جنگ با بركه خرج كند . . . « 3 » . لشكر بركه شكسته شد و آلغو پس از آن اترار را مسخر و غارت كرد « 4 » .
--> ( 1 ) - نسخهء خطى IV GPB ، 2 ، 34 ، ورق 33 ؛ ( چاپ قزوينى ، I ، 75 ) ( 2 ) - رشيد الدين ، نسخهء خطى V GPB ، 3 ، 1 ، ورق 225 ؛ ( چاپ بلوشه ، 538 : « مشهور چنان است كه ممالك تركستان بيشتر الغو خراب كرد » ؛ كلمهء « بيشتر در بعضى از نسخ خطى از قلم افتاده است . - تحريريه ) . ( 3 ) - ( در نسخهء خطى بارتولد يك كلمه ناخوانا بود . - تحريريه ) . ( 4 ) - رشيد الدين ، نسخه خطى GPB ، V ، 3 ، 1 ، ورق 220 ؛ نسخهء خطى GPB درن 289 ورق 217 ؛ ( چاپ بلوشه ، 420 ) .